Munteenheid in Zuid-Afrika en praktisch betaaladvies

Als je naar Zuid-Afrika reist, werkt alles net even anders dan thuis als het om geld gaat. Andere biljetten, andere prijzen en soms andere gewoontes. Met een beetje voorbereiding betaal je onderweg relaxed en kom je niet voor verrassingen te staan bij tolwegen, lodges of dat ene leuke marktje.

In deze gids lees je hoe de Zuid-Afrikaanse rand werkt, hoeveel contant geld handig is en hoe je slim omgaat met pinpassen, creditcards en wisselkoersen. Allemaal praktisch en toepasbaar, zodat jij je vooral kunt focussen op de reis zelf.

De Zuid-Afrikaanse rand uitgelegd

In Zuid-Afrika betaal je met de Zuid-Afrikaanse rand, afgekort als ZAR of simpelweg R. 1 rand bestaat uit 100 cent, net als bij euro en cent. In het dagelijks gebruik merk je daar niet veel van, want de meeste bedragen worden gewoon in rand afgerond.

De meest gebruikte bankbiljetten zijn R10, R20, R50, R100 en R200. Voor een koffie in Kaapstad of een lunch in Durban betaal je meestal met R20 of R50. Voor een tankbeurt langs de N2 of een diner in een restaurant in Stellenbosch kom je al snel uit bij R100 of R200. Ik merk zelf dat ik het fijn vind om vooral R50 en R100 op zak te hebben, omdat kleine winkels soms moeilijk doen over wisselgeld op R200.

Munten zijn er in R1, R2 en R5, en daarnaast 5, 10, 20 en 50 cent. Die gebruik je vooral voor kleine dingen: een flesje water bij een tankstation langs de Garden Route, parkeergeld in een dorp als Knysna of een losse sinaasappel bij een stalletje langs de weg in de Karoo. Voor de meeste toeristische uitgaven betaal je gewoon met biljetten of je pinpas, dus je hoeft geen hele voorraad muntjes te verzamelen.

Koers en prijsgevoel

De waarde van de rand ten opzichte van de euro schommelt flink. Vaak zit het ergens rond 1 euro = 20 rand, maar het kan zomaar een paar rand hoger of lager zijn. Check een paar dagen voor vertrek even de actuele koers in je bank-app of via een betrouwbare wisselkoerssite.

Handig is om een paar standaardbedragen in je hoofd om te rekenen. Bijvoorbeeld: een hoofdgerecht van R200 in een restaurant in Kaapstad is bij een koers van 1 op 20 ongeveer 10 euro. Een glas wijn van R60 in Franschhoek is dan zo’n 3 euro. Zo krijg je snel gevoel bij wat redelijk is en wat aan de dure kant is voor Zuid-Afrikaanse begrippen.

Let er ook op dat prijzen per regio verschillen. In toeristische wijken als Camps Bay of de V&A Waterfront in Kaapstad liggen de prijzen vaak hoger dan in een kleiner stadje als George of een dorp als Prince Albert. Dat merk je vooral bij restaurants en activiteiten.

Contant geld: hoeveel en wanneer heb je het nodig?

In Zuid-Afrika kun je veel met kaart betalen, maar contant geld blijft belangrijk, zeker buiten de grote steden. Op markten, bij kleine guesthouses en bij tolwegen is cash vaak gewoon het makkelijkst.

In Kaapstad en Johannesburg kun je in wijken als Gardens, De Waterkant, Sandton en Rosebank bijna overal pinnen. Maar zodra je richting het Krugerpark, de Drakensbergen of de Karoo rijdt, merk je dat niet iedereen een pinapparaat heeft of dat de verbinding het soms laat afweten. Een eenvoudige B&B in Graskop of een guesthouse in Clarens rekent drankjes, wasgoed of een lunchpakket soms liever contant af.

Hoeveel cash is handig?

Wat in de praktijk goed werkt: bij aankomst op de luchthaven van Kaapstad of Johannesburg meteen wat rand pinnen. Voor een reis van twee weken is een eerste opname van ongeveer R1500 tot R2500 per persoon meestal genoeg, als je de grotere uitgaven met kaart betaalt. Je kunt beter een paar keer een kleiner bedrag pinnen dan één keer een heel groot bedrag, zeker als je veel rondreist.

Situaties waarin contant geld echt handig of nodig is:

• Fooien voor gidsen en rangers in lodges rond het Krugerpark of Hluhluwe
• Parkeerwachten in steden als Kaapstad, Durban en Port Elizabeth
• Kleine markten, zoals de Neighbourgoods Market in Johannesburg of een craft market langs de Garden Route
• Kleine tankstations in rustigere gebieden, waar het pinapparaat of de verbinding het soms niet doet
• Lokale taxi’s of minibusjes in kleinere plaatsen zoals Nelspruit of Oudtshoorn

Let op dat je niet overal met R200-biljetten kunt betalen. Bij fruitstalletjes langs de N2 tussen Mossel Bay en Knysna of bij een kleine bakker in een dorp als Montagu hebben ze vaak weinig wisselgeld. Vraag in je hotel of guesthouse gerust of ze een paar grote biljetten willen wisselen naar R50 en R100, dat doen ze meestal zonder probleem.

Handige cash-routine onderweg

Om het overzichtelijk te houden, kun je een simpele routine aanhouden:

1. Pin bij voorkeur overdag bij een pinautomaat in een winkelcentrum of bij een groot tankstation.
2. Stop een deel van het geld in je portemonnee en de rest in een apart vakje of kluisje.
3. Hou ongeveer R200 tot R400 in kleine biljetten apart voor fooien en parkeerwachten.
4. Check om de paar dagen hoeveel cash je nog hebt en vul bij als je in een grotere plaats bent, bijvoorbeeld George, Nelspruit of Pietermaritzburg.

Zo voorkom je dat je opeens zonder contant geld zit op een plek waar geen pinautomaat in de buurt is, bijvoorbeeld bij een afgelegen lodge in de Drakensbergen of in een klein dorp langs de Panoramaroute.

Pinnen en geld opnemen in Zuid-Afrika

Pinautomaten vind je vooral bij winkelcentra, grote supermarkten zoals Checkers, Pick n Pay of Woolworths, en bij benzinestations langs de grotere wegen. In steden als Kaapstad, Pretoria en Durban is dat geen probleem. In kleinere plaatsen, zoals Springbok, Prince Albert of Hazyview, is er vaak maar één pinautomaat in het dorp.

Kies bij voorkeur pinautomaten die binnen staan, bijvoorbeeld in een winkelcentrum of bij een bankfiliaal. Die zijn beter beveiligd, worden vaker bijgevuld en voelen gewoon veiliger. Buitenautomaten in rustige straten of bij verlaten tankstations zou ik zelf liever vermijden, zeker in het donker.

Voorbereiding voor vertrek

Voor je vertrekt, is het slim om een paar dingen te checken:

• Controleer of je betaalpas op “wereld” of “buiten Europa” staat, anders werkt hij niet in Zuid-Afrika.
• Neem naast je gewone pinpas ook een creditcard mee, bijvoorbeeld Visa of Mastercard, voor borg en noodgevallen.
• Check bij je bank welke kosten ze rekenen voor pinnen buiten Europa, zodat je weet waar je aan toe bent.

In toeristische gebieden zoals de Garden Route, de wijnstreek rond Franschhoek en Stellenbosch en de omgeving van het Krugerpark zijn pinautomaten meestal goed te vinden. Toch is het slim om niet te wachten tot je portemonnee leeg is. Tankstations langs hoofdwegen zoals de N1 en N2 zijn vaak je beste backup om te pinnen, dus plan je route zo dat je af en toe langs een grotere plaats komt.

Veilig pinnen in de praktijk

Een paar gewoontes maken pinnen een stuk relaxter:

• Pin liever één keer een redelijk bedrag dan elke dag een klein beetje, omdat je soms per opname transactiekosten betaalt.
• Bewaar contant geld gespreid: een deel in je portemonnee, een deel in je handbagage of kluisje.
• Accepteer geen hulp van vreemden bij de automaat, hoe vriendelijk ze ook lijken, zeker niet in drukkere centra in Johannesburg of Durban.
• Stop je geld meteen weg voordat je wegloopt, en tel het niet uitgebreid na naast de automaat.

Gaat er toch iets mis, bijvoorbeeld een automaat in Kaapstad die je kaart inslikt, ga dan direct naar het bijbehorende bankfiliaal als dat er is, of neem contact op met je eigen bank via de app of het noodnummer. Daarom is het zo belangrijk om altijd minimaal twee passen bij je te hebben.

Betalen met pinpas en creditcard

In de meeste grotere winkels, restaurants en hotels kun je gewoon met pinpas of creditcard betalen. Visa en Mastercard worden het meest geaccepteerd. American Express werkt op veel plekken, maar niet overal, vooral niet bij kleinere familiehotels of guesthouses.

Maestro en Visa Debit doen het meestal goed in supermarkten, restaurants en bij tankstations, zeker in steden en toeristische gebieden. In Kaapstad kun je in wijken als Gardens, Sea Point en Woodstock bijna overal met kaart terecht, van koffiebars tot wijnbars. In de wijnstreek rond Stellenbosch en Franschhoek is dat net zo, zeker bij de grotere wijnhuizen.

Waar je op moet letten bij kaartbetalingen

Bij kaartbetalingen zijn er een paar dingen die je veel gedoe kunnen besparen:

• Vraag altijd om in rand af te rekenen en niet in euro’s. De omrekenkoers van de betaalterminal is bijna altijd ongunstiger dan die van je eigen bank.
• Controleer het bedrag op het pinapparaat voordat je je pincode intoetst, zeker bij grotere uitgaven zoals een huurauto in Johannesburg of een safari-activiteit bij Hoedspruit.
• Bewaar bonnetjes van grote uitgaven, bijvoorbeeld van je lodge bij Hazyview of je autohuur in Kaapstad, tot je op je bankafschrift ziet dat alles klopt.

In meer afgelegen gebieden, bijvoorbeeld in een eenvoudige lodge in de Drakensbergen of een guesthouse in de Karoo, kan de internetverbinding instabiel zijn. Dan doet het pinapparaat het soms niet en ben je blij dat je contant geld hebt. Ook bij tolwegen rond Johannesburg en Durban is het vaak makkelijker om contant te betalen als je geen lokale tolpas hebt.

Creditcard en borg bij autohuur

Bij autohuur wordt bijna altijd een borg op je creditcard gereserveerd. Dat geldt bijvoorbeeld bij het ophalen van je huurauto op de luchthaven van Kaapstad, Johannesburg of Durban. Zorg dat je voldoende bestedingsruimte op je kaart hebt, anders kun je de auto niet meekrijgen.

De borg wordt na het inleveren van de auto weer vrijgegeven, maar dat kan een paar dagen duren. Hou daar rekening mee als je ook nog andere grote uitgaven met dezelfde kaart wilt doen, zoals een duurdere lodge in een privéreservaat bij Hoedspruit of een binnenlandse vlucht bij een maatschappij als Airlink of FlySafair.

Wisselkoers en geld wisselen ter plaatse

De wisselkoers van de rand ten opzichte van de euro heeft direct invloed op je reisbudget. Een diner op Kloof Street in Kaapstad kan de ene keer verrassend goedkoop voelen en een jaar later ineens een stuk duurder zijn, puur door de koers. Check daarom kort voor vertrek even de actuele koers, zodat je niet schrikt van de bedragen op de menukaart.

Geld wisselen kan bij banken en officiële wisselkantoren in steden als Kaapstad, Johannesburg en Durban, vaak in grotere winkelcentra. In de praktijk is pinnen bij een pinautomaat bijna altijd makkelijker en gunstiger qua koers dan contant wisselen. Banken en wisselkantoren rekenen soms een toeslag of geven een minder gunstige koers, zeker op heel toeristische plekken.

Wat is de handigste manier?

In de praktijk werkt het meestal zo het best:

• Pin bij aankomst op de luchthaven een klein bedrag voor de eerste dag: taxi, snacks, fooi.
• Pin grotere bedragen liever in de stad, bijvoorbeeld bij een bank in het centrum van Kaapstad of in een mall als Sandton City in Johannesburg.
• Vermijd wisselen bij kleine wisselkantoren direct naast toeristische trekpleisters, zoals bij de V&A Waterfront, daar is de koers vaak ongunstig.

Neem niet te veel contant euro’s mee om ter plekke te wisselen. Dat is onhandig en je loopt meer risico bij verlies of diefstal. Een paar biljetten van 50 euro als reserve is prima, maar reken vooral op je pinpas en creditcard. Verdeel je betaalmiddelen over verschillende plekken: een pas in je portemonnee, een andere in je handbagage of kluisje, en eventueel een derde in je ruimbagage.

Let er ook op dat sommige Nederlandse banken een toeslag rekenen voor pinnen buiten Europa. Dat kan een vast bedrag per opname zijn of een klein percentage van het gepinde bedrag. Het loont om dit vooraf even in de voorwaarden van je bank te checken, zodat je niet na je reis schrikt van de extra kosten.

Veilig omgaan met geld tijdens je reis

Geldzaken in Zuid-Afrika zijn goed te doen als je je gezonde verstand gebruikt. Het belangrijkste is dat je niet opzichtig met geld rondloopt en een paar simpele gewoontes aanleert. In drukke delen van Johannesburg, Durban of Kaapstad is zakkenrollen net zo goed een risico als in Europese steden.

Draag je geld en pasjes het liefst op meerdere plekken. Zelf heb ik meestal een kleine portemonnee met wat contant geld en één pas bij me, en de rest in de kluis van het hotel of goed weggeborgen in mijn bagage. In toeristische gebieden zoals Long Street in Kaapstad, de boulevard van Durban of drukke markten in Pretoria is dat echt geen overbodige luxe.

Praktische veiligheidsgewoontes

Een paar dingen die in de praktijk goed werken:

• Stop je geld niet zichtbaar in je portemonnee midden op straat, maar doe dat even in een café, restaurant of winkel.
• Laat bij het pinnen niemand meekijken en bedek het toetsenbord met je hand.
• Neem voor een dagtocht alleen mee wat je nodig hebt, bijvoorbeeld naar de Tafelberg, Boulders Beach of Cape Point.
• Gebruik de kluis in je hotel in Kaapstad, Stellenbosch of Hazyview voor extra pasjes, een deel van je contante geld en eventueel je paspoort.

In lodges rond het Krugerpark of in de Drakensbergen voelt het vaak heel veilig en gemoedelijk, maar ook daar is het slim om niet overal losse biljetten te laten slingeren. Geef fooi aan het eind van je verblijf, bijvoorbeeld in een envelopje, in plaats van steeds losse muntjes uit je tas te vissen waar iedereen bij staat.

Mocht je toch een pas kwijtraken, blokkeer die dan meteen via de app of het noodnummer van je bank. Neem daarom altijd minimaal twee verschillende passen mee, bijvoorbeeld één pinpas en één creditcard. Als er dan iets gebeurt met één kaart, kun je met de andere gewoon verder reizen.

Budgetgevoel: wat kost het ongeveer in rand?

Om bedragen in rand een beetje in te schatten, helpt het om een paar richtprijzen in je hoofd te hebben. De prijzen verschillen per plek en seizoen, maar bij een koers van ongeveer 1 euro = 20 rand kun je hier ongeveer vanuit gaan.

In Kaapstad betaal je voor een cappuccino in een leuke koffiebar in Gardens of Woodstock vaak rond de R30 tot R40. Een simpel ontbijt met koffie in een café kost rond de R80 tot R120. Een hoofdgerecht in een gemiddeld restaurant ligt vaak tussen R120 en R220, afhankelijk van wat je bestelt en waar je zit. In een chiquere zaak in Camps Bay of op de V&A Waterfront ligt dat eerder rond R200 tot R300.

Voorbeelden van dagelijkse uitgaven

Een paar concrete voorbeelden uit de praktijk:

• Flesje water bij een tankstation langs de N2: rond de R15 tot R20
• Glas wijn in een restaurant in Stellenbosch: ongeveer R40 tot R70
• Taxi of rit met een ritapp in Kaapstad centrum: vaak tussen R40 en R120, afhankelijk van de afstand
• Toegang tot een wijnproeverij op een wijnboerderij bij Franschhoek: rond de R60 tot R120 per persoon
• Parkeergeld in de stad, inclusief fooi voor de parkeerwacht: vaak R10 tot R20 per keer

Activiteiten lopen qua prijs veel meer uiteen. Een safari-drive in een privéreservaat bij Hoedspruit kost al snel vanaf R500 per persoon en kan oplopen tot ver boven de R1000, afhankelijk van luxe en duur. Een boottocht om walvissen te spotten bij Hermanus zit vaak ergens tussen R600 en R1200 per persoon, afhankelijk van seizoen en aanbieder.

Je dagbudget plannen

Om een gevoel te krijgen voor je dagbudget kun je grofweg rekenen met:

• Budgetreiziger: R400 tot R700 per dag (eenvoudige guesthouses, zelf koken of simpele eettentjes, weinig dure activiteiten)
• Middenklasse: R700 tot R1300 per dag (comfortabele B&B’s, uit eten in normale restaurants, af en toe een excursie)
• Comfort/luxe: R1300 en hoger per dag (luxe lodges, regelmatig uit eten, meerdere georganiseerde activiteiten)

Door een paar bedragen in je hoofd om te rekenen, ga je na een paar dagen automatisch in rand denken. Twijfel je of iets duur is, deel het bedrag dan even grof door twintig om het in euro’s te plaatsen. Dat helpt bij keuzes als: nog een extra wijntje in Franschhoek, die boottocht in Knysna of toch die duurdere lodge net buiten het Krugerpark.

Lees verder

• beste reistijd Zuid-Afrika per seizoen en gebied
• taal in Zuid-Afrika: zo red je je op reis
• feestdagen in Zuid-Afrika: zo plan je slim je rondreis
• cultuur van Zuid-Afrika: gebruiken, tradities en dagelijks leven

Ben je tevreden over dit artikel?

Je feedback helpt ons onze content te verbeteren.

Ja Nee