Gezond op reis: vaccinaties, drinkwater en muggen

Gezond op reis gaan en gezond terugkomen, dat is iets waar je vooraf even bij stil moet staan. Niet om paniekerig over te doen, maar omdat een dagje misselijk in een hotelkamer hangen of buikpijn op een rondreis nu eenmaal niet de bedoeling is. Op deze pagina zet ik op een rij wat je per bestemming moet weten: van vaccinaties en muggenbeten tot drinkwater en wat er in een goede reisapotheek hoort.

Belangrijk vooraf: ik ben geen arts. Voor persoonlijk advies, vooral over vaccinaties en malaria-medicatie, kun je het beste terecht bij het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (LCR), de GGD reisvaccinaties of bij Travelclinic. Plan een afspraak minimaal 6 weken voor vertrek, sommige vaccinaties hebben tijd nodig om op te bouwen.

Vaccinaties per regio

Welke vaccinaties je nodig hebt hangt af van waar je heen gaat, hoe lang je weg bent, en wat je er gaat doen. Voor een week strandvakantie in Bali is het advies anders dan voor twee maanden door India backpacken. Onderstaand overzicht is een richtlijn, het LCR maakt op basis van jouw specifieke reis een persoonlijk advies.

Standaard vaccinaties die altijd op orde moeten zijn

Voor elke verre reis check je sowieso je standaard inentingen via het Rijksvaccinatieprogramma. Dit zijn:

  • DTP (difterie, tetanus, polio): elke 10 jaar opnieuw. Verplicht voor sommige landen waaronder Pakistan en Papoea-Nieuw-Guinea.
  • BMR (bof, mazelen, rodehond): twee prikken in je leven. Steeds vaker een issue door uitbraken in Zuidoost-Azië, Latijns-Amerika en delen van Europa.
  • Kinkhoest: aanbevolen voor wie met een baby reist of zwanger is.

Reisspecifieke vaccinaties

De meest voorkomende vaccinaties voor Nederlandse reizigers naar verre bestemmingen:

  • Hepatitis A: aanbevolen voor vrijwel alle reizen buiten West-Europa, Noord-Amerika en Australië/Nieuw-Zeeland. Eén prik biedt een jaar bescherming, een booster na een halfjaar geeft levenslang.
  • Hepatitis B: aanbevolen voor langere reizen, en voor reizen waarbij je in contact komt met lokale ziekenhuizen of seksueel contact mogelijk is. Opbouw vraagt drie prikken over zes maanden.
  • Buiktyfus: aanbevolen voor India, Nepal, Pakistan en delen van Zuidoost-Azië en Latijns-Amerika, vooral als je lokaal eet en buiten de gebaande paden gaat.
  • Gele koorts: verplicht voor inreis in delen van Afrika en Zuid-Amerika. Sommige landen vragen een geel boekje (International Certificate of Vaccination) bij inreis. Bescherming is levenslang na één prik.
  • Rabiës (hondsdolheid): aanbevolen voor lange reizen of reizen waar je in contact komt met dieren (Aziatische apen, zwerfhonden). Drie prikken in een maand.
  • Japanse encefalitis: aanbevolen voor langer verblijf op het platteland in Zuidoost-Azië en India.
  • Cholera: alleen voor specifieke gebieden en reisstijl, het LCR adviseert hier zelden over.

Wat heb je per regio nodig?

Globaal advies (laat altijd je persoonlijke situatie checken bij LCR of GGD):

  • Zuid-Europa, Midden-Europa, Verenigd Koninkrijk, VS, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, Japan, Zuid-Korea: standaard inentingen op orde, verder geen extra prikken nodig.
  • Caribisch gebied (Aruba, Curaçao, Bonaire, Dominicaanse Republiek, Cuba): hepatitis A, DTP. Voor uitstapjes naar het binnenland eventueel buiktyfus.
  • Mexico, Costa Rica, Colombia: hepatitis A, DTP. Bij langer verblijf hepatitis B en buiktyfus. Voor delen van Colombia en de Amazone gele koorts.
  • Peru, Bolivia, Ecuador: hepatitis A, DTP. Voor de Amazone gele koorts (in sommige reservaten verplicht). Voor langer verblijf hepatitis B en buiktyfus.
  • Brazilië: hepatitis A, DTP, gele koorts (ook nodig voor doorreis naar bepaalde landen daarna). Voor bepaalde gebieden buiktyfus.
  • Indonesië (inclusief Bali): hepatitis A, DTP. Voor langer verblijf of avontuurlijke reizen ook hepatitis B, buiktyfus en eventueel rabiës. Voor uitgebreide info zie onze Indonesië reisinfo.
  • Thailand, Vietnam, Cambodja, Laos: hepatitis A, DTP. Voor langer verblijf of platteland ook hepatitis B, buiktyfus en eventueel rabiës en Japanse encefalitis.
  • India, Nepal, Sri Lanka: hepatitis A, DTP, buiktyfus. Voor langer verblijf hepatitis B, rabiës en eventueel Japanse encefalitis.
  • Afrika ten zuiden van de Sahara: hepatitis A, DTP, gele koorts (afhankelijk van land), eventueel hepatitis B en buiktyfus. Vrijwel altijd ook malaria-medicatie.
  • Marokko, Egypte, Tunesië: hepatitis A, DTP. Bij langere reizen ook hepatitis B en buiktyfus.

Zoek je per land precies welke prikken nodig zijn? LCR.nl heeft een uitgebreide landenzoeker waar je je reis kunt invoeren. Gratis en altijd up-to-date.

Reisapotheek: wat neem je mee?

Een goede reisapotheek hoeft niet groot te zijn, maar wel compleet. De meeste dingen kun je wereldwijd ook gewoon kopen, maar je hebt geen zin om in een vreemd land op zoek te gaan naar de lokale paracetamol. Hieronder mijn checklist, opgedeeld in basismedicijnen, hulpmiddelen en regio-specifieke spullen.

Basismedicijnen

  • Paracetamol of ibuprofen: tegen hoofdpijn, koorts, lichte spierpijn.
  • Imodium of loperamide: tegen acute diarree, vooral handig op een busreis of vlucht. Niet langdurig gebruiken.
  • ORS-zakjes: bij heftige diarree of overgeven om uitdroging tegen te gaan. Te koop bij elke drogist.
  • Antihistaminen (Loratadine of Cetirizine): tegen hooikoorts, jeuk van muggenbeten en milde allergische reacties.
  • Allergietabletten of EpiPen: alleen als je daar in Nederland al voorschriften voor hebt.
  • Reisziekte-medicatie: bij gevoeligheid voor zeeziekte, busritten over bergpassen of turbulente vluchten.
  • Hooikoorts- of astma-medicatie: voor wie het thuis al gebruikt, neem ruim mee.
  • Anticonceptie of persoonlijke medicatie: ruim genoeg voor de hele reis plus een paar extra dagen.

Hulpmiddelen

  • Pleisters in verschillende maten en blarenpleisters (Compeed of vergelijkbaar) voor wandelvakanties.
  • Steriel verband en gaasjes voor grotere wondjes.
  • Desinfecterende spray of jodium, bijvoorbeeld Sterilon. In tropische landen ontstoken wondjes voorkomen is belangrijk, want de luchtvochtigheid maakt ze sneller erger.
  • Pincet voor splinters of teken.
  • Tekenkaartje of -tang als je naar bos- of natuurgebieden gaat.
  • Schaartje, oorthermometer of strip-thermometer.
  • Mondkapjes: handig in vol openbaar vervoer of als iemand in je hotelkamer gaat hoesten.
  • Condooms: voor wie dat nodig is. Niet alle landen hebben kwalitatief goede.

Tropisch / avontuurlijk extra

  • DEET-spray: minimaal 30 procent, voor malariagebieden 50 procent. Hierover meer in de muggen-sectie.
  • Antimalaria-medicatie: alleen op voorschrift na overleg met LCR of huisarts.
  • Zonnebrand SPF 30 of hoger: in tropische landen lokaal soms moeilijk verkrijgbaar of duur. Reken op 5 tot 10 ml per dag voor één persoon.
  • Aftersun of hydrocortisoncrème: tegen jeuk van zonnebrand of muggenbeten.
  • Antibiotica voor reizigersdiarree: alleen via je huisarts, niet zelf voorschrijven. Voor Zuidoost-Azië, India en delen van Afrika kan dit geen overbodige luxe zijn.
  • Watertabletten of LifeStraw: voor wie hikes of meerdaagse trekkings doet waar geen flessenwater is.
  • Anti-jeuk roller (Mopiro of Tigerbalm): Aziatische klassieker tegen muggenbeten, ook voor verstopte neuzen.
  • Probiotica: sommige reizigers zweren erbij voor een rustige darmflora op lange reizen.

Praktisch tip: bewaar je reisapotheek in een doorzichtige toilettas, zodat je bij een douane-controle alles snel kunt laten zien. Op recept verkrijgbare medicatie altijd in de originele verpakking met label.

Drinkwater: kraan of fles?

Een veelgestelde vraag, en het antwoord verschilt per land en zelfs per regio binnen een land. Hieronder een overzicht. Vuistregel: als je twijfelt, fles. Of beter, een filter of zuiveringstabletten zodat je geen bergen plastic afval achterlaat.

Landen waar kraanwater veilig is

Het is in deze landen prima om kraanwater te drinken, te koken en je tanden mee te poetsen.

  • Heel West- en Noord-Europa: Nederland, België, Duitsland, Frankrijk, UK, Ierland, Scandinavië, Zwitserland, Oostenrijk, IJsland.
  • Zuid-Europa: Spanje, Portugal, Italië, Griekenland (let op: in oudere gebouwen of op kleine eilanden soms niet, vraag in je accommodatie).
  • Verenigde Staten en Canada: overal veilig.
  • Australië, Nieuw-Zeeland.
  • Japan, Zuid-Korea, Singapore, Hongkong, Taiwan.
  • Israël en Verenigde Arabische Emiraten.
  • Curaçao, Aruba, Bonaire: kraanwater is daar zelfs van uitstekende kwaliteit, gemaakt via ontzilting.

Landen waar je beter geen kraanwater drinkt

In deze landen is kraanwater niet gezuiverd op een niveau dat veilig is voor je darmflora. Drink flessenwater of gefilterd water, en let ook op:

  • Geen ijsblokjes in drankjes (lokaal water bevroren).
  • Tanden poetsen met flessenwater.
  • Sla, ongekookte groenten en gewassen fruit op kraanwater zijn risicovol.
  • Eet alleen fruit dat je zelf schilt.

Lijst van landen:

  • Heel Zuidoost-Azië: Thailand, Vietnam, Cambodja, Laos, Myanmar, Indonesië, Maleisië, Filipijnen.
  • Zuid-Azië: India, Nepal, Sri Lanka, Bangladesh, Pakistan.
  • China: ook in grote steden niet.
  • Centraal-Amerika: Mexico, Costa Rica, Belize, Guatemala, Honduras.
  • Zuid-Amerika: Peru, Bolivia, Ecuador, Colombia, Brazilië, delen van Argentinië.
  • Heel Afrika (incluis Marokko, Egypte, Tunesië, Kenia, Tanzania, Zuid-Afrika).
  • Caribisch gebied (lokale eilanden, niet de ABC-eilanden): Dominicaanse Republiek, Cuba, Jamaica.
  • Centraal-Azië en delen van Oost-Europa: Rusland, Oekraïne, Wit-Rusland, Kaukasus.

Duurzaam alternatief: filters en zuiveringstabletten

Steeds meer reizigers nemen een waterfilter mee om plastic afval te vermijden. Goede opties:

  • LifeStraw of Sawyer Mini: filtert bacteriën en parasieten uit ondiep water. Niet voor virussen.
  • Grayl filterfles: filtert ook virussen, dus echt veilig voor stedelijk kraanwater. Pricier maar effectief.
  • Watertabletten (Micropur of vergelijkbaar): zuiveren water in 30 tot 120 minuten, lichte chloorsmaak.
  • UV-pen (Steripen): zuivert per liter in 90 seconden. Wel batterijen nodig.

Voor langer verblijf in landen met onveilig kraanwater is investeren in zo’n filter snel verdiend, en bovendien beter voor het milieu.

Muggen, malaria en DEET

Muggen kunnen meer doen dan alleen jeukende beten veroorzaken. In tropische gebieden brengen ze ziektes over zoals malaria, dengue, Zika en chikungunya. Goede bescherming is dus belangrijk, en gelukkig is dat goed te doen met een paar simpele middelen.

Wat is DEET en hoeveel heb je nodig?

DEET (N,N-Diethyl-meta-toluamide) is het meest effectieve insectenwerende middel. Het werkt tegen muggen, teken en zandvliegen.

  • 20 tot 30 procent DEET: 4 tot 6 uur bescherming. Voldoende voor de meeste reizen waar geen malaria heerst.
  • 40 tot 50 procent DEET: 6 tot 8 uur bescherming. Aanbevolen voor malariagebieden, vooral ’s avonds en ’s nachts.
  • Voor kinderen en zwangere vrouwen: maximaal 30 procent DEET, en niet vaker dan twee keer per dag.

Goede merken die je in Nederland kunt kopen: Care Plus, Bugproof, Mosegor. Zorg dat je een spray of stick mee hebt die makkelijk in je dagrugzak past.

Voor wie geen DEET wil, is icaridine (Picaridin) een goed alternatief. Even effectief, geen vettige laag op je huid, en geschikt voor mensen met gevoelige huid.

Malariagebieden wereldwijd

Malaria komt vooral voor in tropische gebieden. Het LCR maakt onderscheid tussen verschillende risiconiveaus en kan adviseren over medicatie. Globaal overzicht:

Hoog risico (medicatie sterk aanbevolen)

  • Sub-Sahara Afrika (heel het continent ten zuiden van de Sahara, in alle seizoenen)
  • Papoea-Nieuw-Guinea
  • Delen van Indonesië: West-Papua, Lombok, Flores, Sulawesi (binnenland)
  • Amazone-gebied (Brazilië, Peru, Bolivia, Colombia, Ecuador)
  • Bangladesh (delen)
  • Cambodja en Laos (platteland)

Beperkt risico (alleen DEET en muskietennet, soms medicatie)

  • India (afhankelijk van regio en seizoen)
  • Vietnam (alleen platteland buiten grote steden en deltas)
  • Thailand (grensgebieden met Myanmar en Cambodja)
  • Centraal-Amerika (delen)
  • Filipijnen (delen)

Geen malaria

  • Bali (geen malaria, wel dengue, dus DEET wel nodig)
  • Singapore, Hongkong, Maleisië (steden)
  • Caribisch gebied (uitzonderingen: delen van Dominicaanse Republiek en Haïti)
  • Mexico (toeristische gebieden), Costa Rica
  • Argentinië, Chili, Uruguay, Patagonië
  • Marokko, Tunesië, Egypte (Nijldelta uitgezonderd)
  • Zuid-Afrika (behalve Krugerpark en grensgebieden)

Laat altijd specifiek per reis checken wat de status is. De Wereldgezondheidsorganisatie en het LCR hebben actuele kaarten.

Andere muggenziektes om te weten

  • Dengue: komt voor in heel tropisch Azië, Latijns-Amerika, Caribisch gebied, en steeds vaker ook in Zuid-Europa. Geen vaccin voor reizigers, dus DEET is je belangrijkste bescherming. De dengue-mug is dagactief.
  • Zika: aanwezig in Latijns-Amerika, Caribisch gebied en Zuidoost-Azië. Vooral risicovol voor zwangere vrouwen.
  • Chikungunya: komt voor in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Gele koortsmug, dagactief.
  • Japanse encefalitis: Aziatische muggenziekte met vaccin beschikbaar.
  • Westnijlvirus: komt voor in Zuid-Europa, Noord-Amerika en delen van Afrika.

Praktische muggenbescherming

  • Bedek je huid ’s avonds: lange broek, lang shirt, dichte schoenen.
  • Slaap onder een geïmpregneerd muskietennet als je accommodatie geen airco of ramen met horren heeft.
  • Gebruik DEET op alle blote huid en eventueel ook op kleding (Permethrin werkt op kleding).
  • Geen sterk parfum of bloemenzeep, daar komen muggen op af.
  • Houd ramen en deuren dicht ’s avonds, of gebruik horren.
  • Steek een muggenstekkertje aan in de slaapkamer (Babygold of vergelijkbaar werkt goed). De meeste accommodaties hebben er een liggen.

Wat doe je als je ziek wordt op reis?

Geen prettig onderwerp, maar wel goed om voor te bereiden. Een paar richtlijnen:

Reizigersdiarree

Veruit de meest voorkomende reisziekte. Veroorzaakt door bacteriën in voedsel of water. Wat helpt:

  • Veel water drinken, eventueel met ORS.
  • Lichte voeding: rijst, banaan, droge crackers, witte broodtoast.
  • Geen alcohol, koffie of vet eten in de eerste 24 uur.
  • Imodium alleen gebruiken als je niet anders kunt (busreis, vlucht).
  • Bij koorts boven 38,5 graden, bloed in de ontlasting of geen verbetering na 48 uur: zoek een arts.

Wanneer wel naar een arts?

  • Hoge koorts (boven 39 graden) langer dan 48 uur.
  • Diarree met bloed of slijm.
  • Heftige hoofdpijn met nekstijfheid.
  • Onverklaarbare uitslag.
  • Een tekenbeet die er ontstoken uitziet of een rode ringvormige verkleuring krijgt.
  • Een hondenbeet of krabberen door een aap (rabiës-risico).
  • Verwondingen die ontstoken raken.

Heb je een goede reisverzekering, dan kun je bijna overal naar een privékliniek waar Engels wordt gesproken. Bewaar het 24-uurs alarmnummer van je verzekering in je telefoon. In nood kun je ook bellen met de Nederlandse SOS-International, hun nummer staat meestal op je verzekeringspolis.

Veelgestelde vragen over gezondheid op reis

Hoe lang voor vertrek moet ik vaccinaties regelen?

Minimaal 6 weken voor vertrek. Sommige vaccinaties (hepatitis B, rabiës) hebben meerdere prikken nodig met weken ertussen. Bij Travelclinic of GGD kun je vaak op korte termijn terecht, maar plan het ruim vooruit.

Welke vaccinaties worden door de zorgverzekering vergoed?

De meeste reisvaccinaties worden niet door de basisverzekering vergoed. Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden een deel. Reken op 200 tot 500 euro per persoon voor een uitgebreide verre reis. Bij de GGD zijn de tarieven meestal lager dan bij commerciële klinieken.

Heb ik gele koorts nodig voor Bali?

Nee, voor Indonesië (incl. Bali) is gele koorts niet vereist of geadviseerd. Wel is het belangrijk hep A en DTP op orde te hebben. Voor uitgebreide reisinfo, zie onze Indonesië pagina.

Kan ik flesjes water in een vliegtuig meenemen?

Niet door de douane (max 100ml). Koop water in de winkels achter de security, of vul je eigen drinkfles bij een vulpunt in het vliegveld.

Werkt anti-mug-spray ook tegen teken?

DEET werkt zowel tegen muggen als tegen teken. Voor wandelvakanties in bos- of duingebieden in Europa is DEET dus ook een goede keuze.

Wat doe ik tegen muggenbeten als ik ze al heb?

Hydrocortison-crème of een anti-jeuk roller (Mopiro, After Bite) helpt. Niet krabben, want dan ontsteken ze sneller. In tropische landen kunnen muggenbeten makkelijk ontsteken, dus desinfecteer ze direct.

Krijg ik altijd diarree als ik in India of Vietnam eet?

Niet altijd, maar de kans is groter dan thuis. Vuistregels: eet in volle warme eetzaken, kies versgekookt voedsel boven sla en rauwe groente, schil zelf je fruit, en pak flessenwater. Met die regels kom je een heel eind.

Bronnen en meer informatie

Plan je een reis en wil je meer praktische info per bestemming? Bekijk dan onze vakantielanden-overzicht, daar vind je per land beste reistijd, routes en gezondheidsadvies.