Cultuur in Vietnam

Vietnam voelt meteen anders zodra je er rondloopt: wierook in de lucht, drukke straatjes vol eetkraampjes en overal kleine altaartjes. De cultuur is een mix van oude tradities, verschillende bevolkingsgroepen en invloeden uit buurlanden. Als je een rondreis plant, helpt het om te snappen hoe mensen leven, geloven en met elkaar omgaan.

Je merkt het verschil tussen het noorden en zuiden, tussen grote steden en bergdorpen, maar er zijn ook dingen die overal terugkomen. Voorouderverering, respect voor ouderen en samen eten bijvoorbeeld. Met wat achtergrond zie je onderweg veel meer dan alleen tempels en mooie landschappen.

Bevolking en etnische groepen in Vietnam

Vietnam heeft ruim 90 miljoen inwoners en het grootste deel daarvan behoort tot de Kinh, de etnische Vietnamezen die je vooral in de steden en in de delta’s ziet. Zij bepalen voor een groot deel de taal, de keuken en de gewoontes die je in Hanoi, Ho Chi Minhstad en Da Nang tegenkomt. Toch is het land veel minder één geheel dan het op het eerste gezicht lijkt.

Naarmate je verder het land in reist, vooral richting de bergen en grensgebieden, kom je steeds meer minderheden tegen. Naast de Kinh wonen er Chinezen, Khmer en Cham, en nog zo’n vijftig kleinere etnische groepen. In de omgeving van het bergdorp Sapa en Ha Giang ontmoet je bijvoorbeeld Hmong- en Dao-gemeenschappen, herkenbaar aan hun kleurrijke kleding en eigen taal. In de Centrale Hooglanden rond Buon Ma Thuot en Kon Tum leven weer andere groepen, met huizen op palen en eigen dorpsrituelen.

In het zuiden, richting de grens met Cambodja, kom je Khmer-dorpen tegen met boeddhistische tempels die meer op die in Phnom Penh lijken dan op de pagodes in Hanoi. Langs de kust, onder andere bij Phan Rang en in delen van de provincie Ninh Thuận, wonen Cham-gemeenschappen met hun eigen rode baksteentempels en vaak een islamitische achtergrond. Je rijdt soms in één dag van moderne stad naar traditioneel bergdorp, en dat voel je aan alles.

Praktische tips bij bezoek aan minderheidsdorpen

Een valkuil is om alle bergvolkeren op één hoop te gooien en ze alleen te zien als ‘kleurrijke minderheden’ voor je foto. Vraag altijd even of je een foto mag maken, zeker in dorpen rond Sapa, Bac Ha of Ha Giang. Koop iets kleins op de markt als je veel foto’s maakt en respecteer dat niet iedereen zin heeft om model te staan.

In homestays in Sapa, Mai Chau of Pu Luong merk je hoe normaal het leven daar eigenlijk is: kinderen die naar school gaan, telefoons op tafel, scooters voor de deur, maar ook nog traditionele kleding op feestdagen. Probeer niet alleen de toeristische trekkings vanuit Sapa-stad te doen, maar kies een homestay iets verder buiten het centrum, bijvoorbeeld in Ta Van of Ban Ho. Daar is het dagelijks leven relaxter en minder gericht op dagtoeristen.

• Boek homestays vooraf in populaire gebieden als Sapa en Ha Giang, vooral in het hoogseizoen (november tot maart).
• Vraag je gids welke dorpen al overlopen zijn en kies liever een rustiger alternatief.
• Neem kleine biljetten dong mee voor marktjes en souvenirs, pinnen kan niet overal.
• Let op kleding: in berggebieden kan het ’s avonds fris zijn, ook in het droge seizoen.

Als je echt meer wilt leren over de verschillende groepen, is een lokale gids goud waard. In Ha Giang of Kon Tum kun je gidsen boeken die zelf uit een minderheidsgroep komen en je meenemen naar hun dorp. Zo hoor je de verhalen achter de kleurrijke kleding en rituelen, in plaats van dat je alleen maar langsloopt.

Religie, boeddhisme en voorouderverering

De grootste religie in Vietnam is het boeddhisme, maar in de praktijk is het geloof vaak een mengelmoes van boeddhisme, taoïsme, confucianisme en oude volksgeloven. Je ziet dat terug in de tempels, waar naast boeddhabeelden ook andere goden en beschermgeesten staan. In Hanoi kun je dat goed zien in de Ngoc Son-tempel aan het Hoan Kiem-meer, en in Ho Chi Minhstad in de Jade Emperor Pagoda.

Voor veel Vietnamezen is voorouderverering belangrijker dan een officiële religie. In bijna elk huis, restaurant en hotel staat een altaartje met foto’s van overleden familieleden, schaaltjes fruit, kopjes thee en brandende wierookstokjes. In Hoi An zie je die huisaltaars vaak direct bij de ingang, soms met knipperende lichtjes en een klein bakje met geld. Op feestdagen en sterfdagen komen families samen om eten te offeren en samen te eten. Voor hen zijn de voorouders echt aanwezig in het dagelijks leven.

Naarmate je meer rondreist, ga je de verschillen zien. In Hue en langs de Perfumerivier liggen grote boeddhistische pagodes waar monniken wonen en studeren. In steden als Nha Trang en Vinh zie je grote kerken, een erfenis uit de Franse koloniale tijd. In sommige dorpen in de Centrale Hooglanden zijn bijna alle bewoners christelijk. En in het zuiden, rond Tay Ninh, kom je de kleurrijke Cao Dai-religie tegen, met een eigen tempel en ceremonies waar monniken in witte en felgekleurde gewaden rondlopen.

Respectvol omgaan met religieuze plekken

Als je een tempel of pagode bezoekt, is het goed om een paar simpele dingen in je achterhoofd te houden. Draag bedekte schouders en knieën, vooral bij religieuze plekken zoals de Perfume Pagoda, de tempels in Hue of de Bai Dinh-pagode bij Ninh Binh. Slippers zijn meestal geen probleem, maar soms moet je ze bij de ingang uitdoen. Kijk even wat de locals doen en volg dat.

Loop in tempels niet recht voor iemand langs die aan het bidden is, maar wacht even of loop achterlangs. Wil je een foto maken van een monnik of iemand die offert, vraag dan vriendelijk met een glimlach en een gebaar. Vaak is het geen probleem, maar het voelt voor mensen fijner als ze merken dat je hun moment serieus neemt.

• Steek geen wierook aan als je niet weet hoe het ritueel werkt. Kijk eerst hoe anderen het doen.
• Praat zachtjes in tempels, zeker in kleinere pagodes buiten de grote steden.
• Laat drones en flits achterwege bij religieuze ceremonies, bijvoorbeeld in Hue of bij processies in de Mekongdelta.
• Doneer een klein bedrag als je foto’s maakt in kleine tempels of bij kloosters.

Als je met kinderen reist, is het handig om vooraf kort uit te leggen wat een tempel is en waarom mensen bidden. Zo voorkom je dat ze gaan rennen of hard praten op plekken waar het juist rustig hoort te zijn. In veel tempels, zoals bij de Tran Quoc-pagode in Hanoi, vinden monniken het juist leuk als kinderen respectvol rondkijken en vragen stellen.

Dagelijks leven en omgangsvormen

Het dagelijks leven in Vietnam speelt zich veel op straat af. In Hanoi zitten mensen ’s ochtends vroeg al op kleine plastic stoeltjes aan een kom phở, terwijl scooters langs je heen zoemen. In Ho Chi Minhstad zie je tot laat op de avond gezinnen buiten eten, kinderen die spelen en kraampjes die nog open zijn. Het leven is druk, maar ook heel sociaal.

Vietnamezen kunnen in eerste instantie wat gereserveerd lijken, zeker buiten de toeristische plekken. Maar als je een paar woorden Vietnamees probeert en een glimlach geeft, gaat er vaak een wereld open. Een simpele “xin chào” (hallo) of “cảm ơn” (dank je) wordt echt gewaardeerd. In kleinere plaatsen zoals Ninh Binh, Quy Nhon of langs de Mekongdelta word je soms spontaan uitgenodigd voor een kopje thee of rijstwijn, zeker als je met kinderen reist.

Hoe je je het beste gedraagt

Een paar dingen vallen op als je wat langer rondreist. Vietnamezen zijn over het algemeen beleefd en direct tegelijk. Ze vragen zonder moeite naar je leeftijd, of je getrouwd bent en of je kinderen hebt. Dat voelt voor ons soms wat persoonlijk, maar voor hen is het gewoon een manier om een gesprek te beginnen. Als je er luchtig op reageert, is het meestal prima.

Een paar praktische omgangsvormen:

• Word niet te snel boos: schreeuwen of zichtbaar kwaad worden levert je zelden iets op. Rustig blijven en glimlachen werkt beter, ook bij misverstanden over prijzen of boekingen.
• Raak het hoofd van kinderen niet zomaar aan. In veel Aziatische landen wordt het hoofd gezien als het meest ‘heilige’ deel van het lichaam.
• Geef en ontvang geld of spullen bij voorkeur met twee handen, zeker bij oudere mensen of in een formele setting, zoals bij een hotelbalie of bij een homestay in de bergen.
• Bij eten in familie-homestays is het netjes om alles even te proeven, ook als het niet je favoriet is. Je hoeft je bord niet leeg te eten, maar laat zien dat je het waardeert.

In het verkeer lijkt het soms chaos, vooral als je voor het eerst in Hanoi of Ho Chi Minhstad een straat probeert over te steken. De truc is: loop rustig en voorspelbaar. Niet rennen, niet ineens stoppen. De scooters gaan om je heen. Het voelt in het begin spannend, maar na een paar dagen ben je eraan gewend.

Als je zelf scooter wilt rijden in steden als Da Nang of op Phu Quoc, bedenk dan dat de verkeersregels anders worden toegepast dan thuis. In toeristische plekken kun je beter een fiets huren of een Grab-taxi nemen. Dat is veiliger en vaak nog goedkoop ook.

Feestdagen, rituelen en bijzondere momenten

Als je het leuk vindt om echt iets van de cultuur mee te krijgen, is het de moeite waard om je reis rond een lokale feestdag te plannen. De belangrijkste is Tết, het Vietnamese nieuwjaar, meestal eind januari of februari. Dan ligt het land een paar dagen half stil: winkels dicht, families bij elkaar, veel vuurwerk en offers voor de voorouders. In Hanoi en Hue hangen overal rode versieringen en is het ’s avonds extra gezellig op straat.

Rond Tết is het wel handig om op tijd je vervoer en hotels te regelen, want veel Vietnamezen reizen dan zelf ook. Treinen tussen Hanoi en Hue of Ho Chi Minhstad zitten snel vol en binnenlandse vluchten zijn duurder. Als je in die periode reist, boek je nachttrein of binnenlandse vlucht ruim van tevoren en reken erop dat sommige restaurants en winkels dicht zijn. De sfeer maakt veel goed, maar het is minder praktisch.

Lokale festivals en kleine rituelen

Naast Tết zijn er door het jaar heen allerlei kleinere festivals. In Hoi An heb je bijvoorbeeld elke maand het Full Moon Lantern Festival, waarbij de oude stad ’s avonds vooral verlicht is met lampionnen en kaarsjes op het water. Toeristisch, ja, maar ook echt mooi om mee te maken. In Hue zijn er regelmatig boeddhistische feestdagen met processies naar de pagodes langs de Perfumerivier.

Ook in andere steden zie je dit terug. In Da Nang worden tijdens het vuurwerkfestival langs de Han-rivier complete shows gegeven, en in de Mekongdelta zijn er bootprocessies rond belangrijke tempels. In kleinere dorpen kan een lokale markt of oogstfeest net zo bijzonder zijn als een groot festival in de stad.

• Check vooraf de data van Tết en grote festivals; die verschuiven elk jaar.
• Plan rond Tết liever wat langer op één plek, bijvoorbeeld Hue of Hoi An, in plaats van veel verplaatsen.
• Reken op hogere prijzen voor vervoer en soms ook hotels tijdens feestdagen.
• Neem een sjaal of mondkapje mee als je niet van vuurwerkrook houdt.

Ook doordeweeks zie je kleine rituelen. In de Mekongdelta steken mensen ’s ochtends bij hun huisaltaar wierook aan voordat ze naar het werk gaan. In straatkoffietentjes in Da Nang of Buon Ma Thuot zie je mannen urenlang kaarten of schaak spelen, met een kopje sterke koffie met gecondenseerde melk. Neem af en toe de tijd om gewoon te gaan zitten en te kijken, in plaats van alleen maar bezienswaardigheden af te vinken. Juist dan vallen de kleine dingen op die je reis bijzonder maken.

Eten, drinken en tafelgewoontes

Eten is in Vietnam veel meer dan alleen vulling, het is echt een sociaal moment. Je merkt dat al bij het ontbijt: overal staan kraampjes met phở, bánh mì of kleefrijst. In Hanoi eet je een kom phở bò op een krukje aan de straat, in de keizerlijke stad Hué proef je kleine hapjes als bánh bèo en nem lui, en in Ho Chi Minhstad kun je de hele dag door verse springrolls bestellen.

Bij Vietnamese maaltijden worden gerechten vaak gedeeld. Op tafel komen verschillende schalen met groenten, vlees, vis en rijst, en iedereen pakt wat hij wil. In een homestay in de Mekongdelta of bij een familie-eethuisje in Mai Chau schuif je gewoon aan en eet je mee met wat er die dag is. Zeg vooraf even als je vegetarisch eet, dan kunnen ze daar rekening mee houden. In de meeste toeristische plaatsen zoals Hoi An, Ninh Binh, Sapa en Da Lat is vegetarisch eten geen probleem, maar in kleinere dorpen is de keuze soms beperkt.

Hoe gaat het aan tafel?

Met stokjes eten went sneller dan je denkt. In lokale eettentjes in Da Lat, Can Tho of Quy Nhon krijg je vaak ook een lepel erbij, zeker bij soep. Het is niet erg als je wat stuntelt, mensen vinden dat meestal eerder grappig dan storend. Laat je rijstkom niet halfvol staan als je klaar bent, maar leg je stokjes op je schaaltje.

Een paar praktische tips aan tafel:

• Drink geen kraanwater, ook niet in ijsblokjes waarvan je niet zeker weet waar ze vandaan komen. Kies voor flessenwater of drankjes uit een gesloten fles of blik.
• Als je bij straatkraampjes eet in steden als Hue, Hanoi of Ho Chi Minhstad, kies dan kraampjes waar het druk is met locals. Grote omloop betekent vers eten.
• In sommige simpele eettentjes wordt het servies nog even nagespoeld in een bak met heet water op tafel. Dat is normaal, geen teken dat het vies is.
• Fooien zijn niet verplicht, maar in toeristische restaurants in Hoi An, Nha Trang of Phu Quoc is een kleine fooi gebruikelijk als je tevreden bent.

Alcohol hoort er soms ook bij. In het noorden wordt graag rijstwijn geschonken, bijvoorbeeld in homestays rond Sapa of Ha Giang. Het is beleefd om in elk geval één glas mee te drinken, maar als je echt niet wilt, kun je dat rustig en vriendelijk aangeven. Vaak wordt dat uiteindelijk wel geaccepteerd.

Heb je een gevoelige maag, bouw dan rustig op. Begin met drukke, schone plekken in Hanoi of Da Nang en ga daarna pas experimenteren met kleine kraampjes in minder toeristische steden. Een klein flesje handgel in je dagrugzak is geen overbodige luxe.

Tradities, kleding en moderne invloeden

Vietnam is een land waar traditie en modern leven naast elkaar bestaan. In de grote steden zie je jongeren op scooters met smartphones, hippe koffietentjes en winkelcentra. Tegelijkertijd lopen meisjes in schooluniform soms nog in de traditionele áo dài, een lange, strakke tuniek over een broek, vooral in steden als Hue en Da Nang. Op feestdagen zie je vrouwen in kleurrijke áo dài bij tempels en familiefeesten.

In berggebieden zoals rond Sapa, Ha Giang en Bac Ha dragen veel vrouwen van de Hmong, Dao en andere groepen nog hun eigen, handgemaakte kleding. Indigoblauwe jassen, geborduurde rokken, zilveren sieraden. Dat is geen verkleedpartij voor toeristen, maar gewoon hun dagelijkse kleding, al zie je ook daar steeds meer spijkerbroeken en T-shirts tussendoor. Koop je een sjaal of tas op de markt, dan steun je direct de vrouwen die het maken, maar afdingen hoort er wel bij.

Verandering door toerisme en economie

Door de groeiende economie en het toerisme verandert de Vietnamese cultuur snel. In Hoi An zijn oude koopmanshuizen nu vaak winkels of cafés, en in de oude wijk van Hanoi zie je naast traditionele winkeltjes ook hippe koffiebars. In sommige dorpen rond Sapa zijn homestays en souvenirwinkels bijna belangrijker geworden dan landbouw. Dat heeft voordelen, zoals meer inkomen, maar ook nadelen, zoals verlies van rust en traditionele gewoontes.

Als reiziger kun je daar een beetje bewust mee omgaan. Kies bij voorkeur voor kleinere, lokaal gerunde accommodaties in plaats van grote ketens, zeker in dorpen en kleinere steden. Boek bijvoorbeeld een familiehomestay in de Mekongdelta, een eenvoudige lodge bij Ninh Binh of een kleinschalig hotel in Hue in plaats van een groot resort. Vraag je gids hoe je respectvol met lokale gebruiken omgaat en koop souvenirs die echt lokaal gemaakt zijn, niet de standaard spullen die je overal ziet.

• Check of een trekking in Sapa of Ha Giang wordt georganiseerd door een lokale gids, niet alleen via een groot kantoor in Hanoi.
• Vermijd tours waarbij je voelt dat dorpen als “attractie” worden behandeld, bijvoorbeeld met grote groepen die tegelijk aankomen.
• Geef geen snoep aan kinderen in dorpen; koop liever schoolspullen of iets bij hun ouders.
• Vraag altijd toestemming voordat je huizen of rijstvelden inloopt voor foto’s.

Vietnam blijft ondanks alle veranderingen een land waar familie, eten en voorouders centraal staan. Als je daar oog voor hebt en een beetje meebeweegt met het ritme van het land, krijg je een veel rijker beeld dan wanneer je alleen van highlight naar highlight reist. Neem de tijd om een praatje te maken, kijk rond in kleine straatjes en stap af en toe een tempel of markt binnen. Dan voel je vanzelf hoe de Vietnamese cultuur echt is.

Meer praktische reisinfo over reizen door Vietnam vind je in de Vietnam vakantieland wiki.

Ben je tevreden over dit artikel?

Je feedback helpt ons onze content te verbeteren.

Ja Nee