Borneo in Maleisië: natuur, wildlife en avontuur

Borneo is zo’n eiland waar je jungle, dieren en tropische stranden makkelijk in één reis stopt. Het is groen, vochtig en soms wat onvoorspelbaar, maar juist daardoor voelt het nog echt. Als je Maleisië wilt zien en verder wilt kijken dan alleen Kuala Lumpur en de bekende eilanden, dan is Borneo een logische keuze.

Je reist hier tussen oerang-oetans, neusapen, rivieren vol leven en dorpen waar het tempo nog rustig is. Het is geen bestemming waar je alleen maar aan het zwembad ligt, maar wel een waar je met een hoofd vol verhalen naar huis gaat.

Wat en waar is Borneo precies?

Borneo is het op twee na grootste eiland ter wereld en ligt in Zuidoost-Azië. Het eiland wordt gedeeld door drie landen: Maleisië in het noorden, Indonesië (dat deel heet Kalimantan) in het zuiden en het kleine sultanaat Brunei dat ertussen ligt. Als je een rondreis in Maleisië plant, heb je het meestal over het Maleisische deel van Borneo: de deelstaten Sabah en Sarawak.

Dat deel van Borneo staat bekend om zijn dichte jungle, zeldzame dieren en goed toegankelijke natuurparken. Denk aan regenwoud waar je apen in de boomtoppen ziet slingeren, modderige paden, brede rivieren met krokodillen en dorpen met houten huizen op palen. Het voelt totaal anders dan bijvoorbeeld Kuala Lumpur, Penang of Langkawi.

In Sarawak, aan de westkant, vind je onder andere Kuching en Bako National Park. Kuching is een relaxte stad aan de rivier, met koloniale gebouwen, street art en veel eetstalletjes. Vanuit hier pak je makkelijk de boot naar Bako of een bus naar het Semenggoh Wildlife Centre. In Sabah, aan de oostkant, draait het meer om Mount Kinabalu, de Kinabatangan-rivier en regenwouden als Danum Valley. Ook eilanden als Pulau Gaya en de kust bij Kota Kinabalu liggen in Sabah.

Het fijne aan Maleisisch Borneo is dat het, ondanks alle jungle, redelijk goed geregeld en bereikbaar is. Binnenlandse vluchten tussen Kuching, Kota Kinabalu, Sandakan en Mulu zijn betaalbaar en meestal op tijd. De hoofdwegen zijn prima, ook als je met een huurauto rijdt tussen Kota Kinabalu en Kinabalu National Park of langs de kust. Je hoeft geen hardcore avonturier te zijn om hier rond te reizen, maar het voelt wel avontuurlijk.

Een valkuil is om Borneo te onderschatten qua afstanden. Kuching en Kota Kinabalu liggen bijvoorbeeld niet “even verderop”, maar echt een vlucht uit elkaar. Reken dus met binnenlandse vluchten in plaats van lange busritten als je beide staten wilt combineren.

Waarom Borneo de moeite waard is tijdens je Maleisië-reis

Op het vasteland van Maleisië heb je Kuala Lumpur, Melaka, de Cameron Highlands en eilanden als Langkawi of de Perhentians. Leuk en afwisselend, maar wel redelijk ontwikkeld. Op Borneo draait het veel meer om natuur, wildlife en lokale culturen. Je komt hier niet voor rooftopbars, maar voor jungle, rivieren en dorpen waar je nog echt te gast bent.

Wat Borneo anders maakt dan het vasteland

Een paar concrete dingen die Borneo zo de moeite waard maken:

• Je ziet oerang-oetans in rehabilitatiecentra zoals Sepilok (bij Sandakan) en Semenggoh (bij Kuching), en met wat geluk ook in het wild.
• Je vaart over de Kinabatangan-rivier en spot neusapen, krokodillen, hornbills en soms zelfs pygmee-olifanten.
• Je wandelt in Bako National Park, waar je in één dag van mangrove naar strand en regenwoud loopt.
• Je staat bij zonsopkomst op de top van Mount Kinabalu, als je de klim aandurft.

Een voorbeeld van een afwisselende route: je begint in Kuala Lumpur, vliegt naar Kuching voor Bako en Semenggoh, en eindigt in Sabah voor de Kinabatangan-rivier en eventueel Danum Valley of Mount Kinabalu. Zo heb je stad, cultuur, jungle en eventueel strand in één reis. Veel reizigers noemen juist dit Borneo-deel achteraf het hoogtepunt.

Hou er wel rekening mee dat Borneo intensiever reist dan bijvoorbeeld Langkawi. Het is warmer, vochtiger en je bent vaker vroeg op pad voor boottochten of junglewandelingen. Plan dus niet tien activiteiten per dag, maar geef jezelf ruimte om ’s middags gewoon op een veranda bij je lodge te zitten, bijvoorbeeld in Sukau of bij een homestay in een langhuis in Sarawak.

Twijfel je of Borneo iets voor je is? Als je blij wordt van plekken als Khao Sok in Thailand, Taman Negara op het Maleisische vasteland of de jungle bij Bukit Lawang op Sumatra, dan ga je Borneo waarschijnlijk geweldig vinden.

Oerang-oetans spotten op Borneo

Voor veel mensen is het zien van oerang-oetans dé reden om naar Borneo te gaan. De eerste keer dat je zo’n oranje vacht hoog in de bomen ziet bewegen, vergeet je niet snel. Hun leefgebied wordt kleiner door ontbossing voor palmolie, maar in Sabah en Sarawak zijn nog een paar plekken waar je ze op een verantwoorde manier kunt zien.

Rehabilitatiecentra: Sepilok en Semenggoh

In Sepilok (bij Sandakan in Sabah) en Semenggoh (bij Kuching in Sarawak) worden verweesde of gewonde oerang-oetans opgevangen. Ze leren daar weer zelf eten zoeken en in de bomen leven, zodat ze uiteindelijk terug de jungle in kunnen. Jij loopt als bezoeker over houten boardwalks, terwijl de dieren vrij rondklimmen. Het is geen dierentuin; ze komen en gaan.

In Sepilok zijn er vaste voedermomenten in de ochtend en middag. De kans dat je dan een paar dieren ziet, is groot, maar het blijft natuur. In Semenggoh heb ik zelf meegemaakt dat er tijdens een ochtendvoeding maar één oerang-oetan opdook, terwijl de rangers verwachtten dat er meer zouden komen. Hoe minder afhankelijk ze zijn van bijgevoerd fruit, hoe beter het eigenlijk gaat.

Handige tips voor je bezoek:

• Ga voor de ochtendvoeding, dan is het minder heet en zijn de dieren vaak actiever.
• Neem een verrekijker mee; soms hangen ze hoog in de bomen of verder weg dan je denkt.
• Blijf rustig, praat zacht en houd afstand, ook als ze dichterbij komen dan je comfortabel vindt.
• Plan dit niet strak tussen twee vluchten in; vertraging of drukte bij de ingang komt regelmatig voor.

Oerang-oetans in het wild: Danum Valley en Kinabatangan

Wil je ze echt in het wild zien, dan zijn Danum Valley Conservation Area en de Kinabatangan-rivier goede opties. In Danum Valley slaap je in een lodge midden in het regenwoud, zoals de Borneo Rainforest Lodge of een eenvoudiger research camp. Met een gids ga je over hangbruggen, modderige paden en oude olifantensporen op zoek naar wildlife. Soms loop je uren zonder iets groots te zien en ineens hangt er een oerang-oetan met jong boven je hoofd.

Langs de Kinabatangan-rivier, bij dorpen als Sukau en Bilit, ga je meestal vroeg in de ochtend en rond zonsondergang het water op. Je zit in een klein bootje, motor zacht, en speurt de boomtoppen af. De kans op neusapen is hier groter dan op oerang-oetans, maar ze worden wel regelmatig gespot, vooral in de buurt van zijriviertjes.

Een veelgemaakte fout is dat mensen maar één excursie boeken en dan teleurgesteld zijn als ze geen oerang-oetan zien. Plan liever minstens twee tot drie boottochten of wandelingen verspreid over je verblijf. Dieren houden zich niet aan jouw schema en het weer werkt ook niet altijd mee.

De Kinabatangan-rivier: wildlife vanaf het water

De Kinabatangan-rivier in Sabah is een van de makkelijkste plekken op Borneo om veel dieren in korte tijd te zien. Je hoeft hier niet uren door de modder te ploeteren; je zit in een bootje en je gids speurt de oevers en boomtoppen af. Ideaal als je wel wildlife wilt zien, maar niet elke dag zwaar wilt wandelen.

Wat je zoal kunt spotten

Tijdens boottochten op de Kinabatangan-rivier kun je onder andere zien:

• Neusapen in groepen, met hun grote neus en dikke buik, vaak in de vroege ochtend.
• Oerang-oetans, als je geluk hebt, hoog in de boomtoppen langs smallere zijarmen.
• Krokodillen die langs de oever liggen te zonnen of langzaam door het water glijden.
• Hornbills (neushoornvogels) die luidruchtig over je heen vliegen in paren.
• Langstaartmakaken en zilverapen die in de takken spelen of langs de oever zitten.
• Met heel veel geluk pygmee-olifanten, vooral in bepaalde seizoenen rond Sukau.

De sfeer op de rivier rond zonsopkomst en zonsondergang is bijzonder. In de vroege ochtend hangt er mist boven het water en hoor je de jungle langzaam wakker worden. ’s Avonds wordt het licht zacht, zie je silhouetten van apen in de bomen en kun je soms een nachtsafari doen, waarbij je met een schijnwerper op zoek gaat naar slapende vogels, uilen en kleine nachtdieren.

Let op de seizoenen: in het regenseizoen (grofweg november tot februari) kan het water flink stijgen en zijn sommige delen minder goed bereikbaar. Aan de andere kant is de jungle dan wel op zijn groenst. In de drogere maanden is het comfortabeler reizen en zijn de boottochten rustiger, maar kan het drukker zijn met andere reizigers, zeker in juli en augustus.

Praktische tips voor je verblijf aan de rivier

De meeste reizigers verblijven in eenvoudige lodges rond Sukau of Bilit. Verwacht houten huisjes, een ventilator of airco, en een veranda met uitzicht op de rivier. Luxe resorts zijn er ook, maar de echte luxe is dat je vanaf je stoel al neusapen kunt zien.

• Neem een lichte regenjas of poncho mee; buien komen vaak uit het niets.
• Gebruik een drybag of waterdichte hoes voor je camera en telefoon, vooral bij nachtexcursies.
• Draag donkere of neutrale kleding; felle kleuren vallen op in de jungle.
• Boek een pakket met minstens twee nachten en meerdere boottochten inbegrepen, dat is vaak goedkoper dan alles los.
• Vraag vooraf of er elektriciteit is in de kamer en op welke tijden, zodat je weet wanneer je kunt opladen.

Een valkuil is om alleen een dagtrip te doen vanaf Sandakan. Dat kan, maar dan mis je de rust van de vroege ochtend en de sfeer bij zonsondergang. Minimaal twee nachten aan de Kinabatangan-rivier is echt de moeite waard, zodat je meerdere tochten kunt maken en tussendoor ook gewoon even in een hangmat kunt liggen.

Bako National Park: compact, wild en goed te doen

Bako National Park in Sarawak is het oudste nationale park van de deelstaat en een van de makkelijkste plekken om de natuur van Borneo te ervaren zonder zware expedities. Het ligt op ongeveer een uur rijden en een kort boottochtje van Kuching. Je kunt er als dagtrip heen, maar één nacht blijven geeft je net wat meer rust.

Wandelroutes en dieren

Het bijzondere aan Bako is dat je er verschillende landschappen in een relatief klein gebied hebt: mangrovebossen, dicht regenwoud, kliffen aan zee en kleine stranden. Je loopt letterlijk van modderige mangrovewortels naar een uitzichtpunt boven de zee in een paar uur tijd.

Er zijn verschillende wandelroutes, variërend van korte, makkelijke paden tot langere, zwaardere tochten. Voorbeelden:

• Telok Paku-trail: een relatief korte wandeling door het bos naar een afgelegen strand, met kans op neusapen langs de route.
• Telok Pandan Kecil-trail: iets pittiger, maar met een prachtig uitzicht op de kustlijn en rotsformaties.
• Korte lusjes rond de park headquarters, handig als het erg warm is of je met kinderen reist.

Onderweg heb je een goede kans om neusapen te zien, vooral in de buurt van de mangroves en bij zonsopkomst of in de namiddag. Ook zwijnen, varanen en makaken lopen gewoon rond bij de park headquarters. Laat je tas niet onbeheerd liggen; apen weten precies hoe ze een rits open krijgen en gaan zo met je snacks vandoor.

Als je blijft overnachten, slaap je in eenvoudige chalets of slaapzalen. Verwacht geen luxe, maar wel het gevoel dat je echt midden in de natuur zit. ’s Avonds wordt het donker, de generator gaat uit of zachter, en je hoort alleen nog krekels en apen in de verte. Neem een zaklamp of hoofdlamp mee; paden zijn ’s avonds slecht verlicht.

Handige tips voor Bako

Een paar dingen die het een stuk relaxter maken:

• Neem genoeg water en wat snacks mee; het restaurant heeft beperkte openingstijden en keuze.
• Draag goede wandelschoenen of stevige sandalen; de paden kunnen glad en modderig zijn.
• Bescherm je tegen zon én muggen, ook als het bewolkt is.
• Vertrek vroeg vanuit Kuching, zodat je niet in de heetste uren begint met lopen.

Veel mensen onderschatten de hitte en luchtvochtigheid. Loop rustig, neem pauzes en forceer niets. Zelfs een korte trail kan zwaar voelen als het 30 graden is met hoge luchtvochtigheid. Plan liever één of twee goede wandelingen dan dat je alle routes in één dag wilt doen.

Mount Kinabalu: hoogste berg van Borneo

Mount Kinabalu is met 4.095 meter de hoogste berg van Borneo en staat op de UNESCO Werelderfgoedlijst. Je ziet de berg al van ver liggen als je in Sabah rondreist, bijvoorbeeld vanuit Kota Kinabalu of onderweg naar Ranau. Voor veel reizigers is de klim naar de top een van de meest bijzondere ervaringen van hun reis, maar hij is zwaarder dan hij op foto’s lijkt.

De klim in de praktijk

De standaardklim duurt twee dagen. De eerste dag loop je van de ingang van het park naar een berghut, zoals Laban Rata, waar je overnacht. De volgende nacht sta je rond 2 of 3 uur op om in het donker naar de top te klimmen, zodat je bij zonsopkomst boven bent. Daarna daal je in één keer helemaal af naar beneden. Het is goed te doen met een redelijke conditie, maar onderschat vooral de afdaling niet; die is zwaar voor je knieën en bovenbenen.

Onderweg loop je grotendeels over traptreden en rotsen. Het is geen technische klim, maar wel continu omhoog. Boven de boomgrens wordt het kaler en koeler en loop je over granietplaten met touwen als markering. Bij slecht weer kan het laatste deel naar de top worden gesloten. Dat is frustrerend, maar veiligheid gaat echt voor.

Voorbereiding en boeking

Je mag Mount Kinabalu niet zelfstandig beklimmen. Een gids is verplicht en het aantal vergunningen per dag is beperkt. Dat betekent dat je ruim van tevoren moet boeken, zeker in het hoogseizoen (juli en augustus) en rond lokale feestdagen. Pakketten zijn meestal inclusief gids, vergunning, maaltijden en overnachting in de hut.

Praktische tips uit ervaring:

• Neem laagjes kleding mee: beneden is het warm en vochtig, boven kan het rond het vriespunt zijn met wind.
• Een hoofdlamp is handiger dan een zaklamp, zeker tijdens het vroege deel in het donker.
• Train van tevoren wat op trappen; het pad bestaat grotendeels uit treden.
• Plan een rustdag na de klim in Kota Kinabalu of bij Poring Hot Springs, je benen zijn je dankbaar.

Heb je geen zin in de top, dan kun je ook alleen het Kinabalu National Park bezoeken. Er zijn genoeg kortere wandelingen met uitzicht op de berg, botanische tuinen met bijzondere planten en koele lucht die heel fijn voelt na de vochtige hitte van de kust. Een dagtrip vanuit Kota Kinabalu is goed te doen, maar een nacht in of bij het park is relaxter, bijvoorbeeld in een lodge in Kundasang.

Maleisisch Borneo vs Indonesisch Borneo (Kalimantan)

Borneo ligt in drie landen, maar de meeste reizigers kiezen voor het Maleisische deel. Maleisisch Borneo (Sabah en Sarawak) is toegankelijker, voelt veiliger en is beter ingericht op toerisme. Dat merk je aan de infrastructuur, het aanbod aan accommodaties en hoe makkelijk je tours en vervoer kunt regelen.

Het Indonesische deel heet Kalimantan. Dat is ruiger, minder ontwikkeld en vooral interessant als je echt buiten de gebaande paden wilt reizen. Denk aan lange boottochten over rivieren, weinig andere toeristen en minder keuze in hotels. Prachtig als je dat zoekt, maar niet voor iedereen even relaxed.

Wanneer kies je voor welke kant?

Maleisisch Borneo is een goede keuze als:

• Je voor het eerst naar Borneo gaat.
• Je Borneo wilt combineren met andere delen van Maleisië, zoals Kuala Lumpur of Langkawi.
• Je graag wildlife wilt zien, maar wel met een beetje comfort en goede infrastructuur.

Voorbeelden: een route met Kuching, Bako en Semenggoh, daarna door naar Sabah voor Kinabalu National Park, de Kinabatangan-rivier en eventueel Danum Valley. Of een combinatie van Kota Kinabalu, een paar dagen strand bij Tanjung Aru of Pulau Gaya en daarna de jungle in.

Kalimantan past beter bij je als:

• Je al vaker in Zuidoost-Azië bent geweest en iets rauwers zoekt.
• Je het niet erg vindt om langer onderweg te zijn en minder faciliteiten te hebben.
• Je meer tijd hebt en het leuk vindt om trajecten zoals Pontianak naar Palangkaraya per boot te doen.

Beide delen hebben indrukwekkende natuur en wildlife. Het verschil zit vooral in hoe makkelijk je er rondreist en hoeveel je zelf moet regelen. Voor de meeste reizigers is Maleisisch Borneo de logische eerste stap. Wil je daarna nog een keer terug en het ruigere werk doen, dan kun je altijd nog naar Kalimantan.

Rondreis door Maleisisch Borneo: praktische opzet

Een rondreis door Maleisisch Borneo voelt vaak als een aaneenschakeling van heel verschillende werelden. De ene dag loop je door een stad als Kuching, de volgende dag sta je in de modder in Bako, en weer een paar dagen later zit je in een bootje op de Kinabatangan-rivier. De kunst is om genoeg afwisseling én genoeg rust in je route te bouwen.

Voorbeeldroute en combinaties

Een veelgemaakte route voor 2 tot 3 weken is:

1. Kuala Lumpur (vasteland): 2 à 3 nachten om te landen, streetfood proeven en eventueel Batu Caves.
2. Kuching (Sarawak): 3 nachten voor de stad, waterfront en lokale keuken.
3. Bako National Park: dagtrip of 1 à 2 nachten voor wandelingen en wildlife.
4. Semenggoh: halve dagtrip vanuit Kuching voor oerang-oetans.
5. Vlucht naar Kota Kinabalu (Sabah): 2 nachten voor de stad en de omgeving.
6. Kinabalu National Park: 1 à 2 nachten, met of zonder topklim.
7. Kinabatangan-rivier: 2 à 3 nachten in een lodge met boottochten.
8. Optioneel: Danum Valley of een andere regenwoudlodge voor nog meer jungle.
9. Optioneel strand: bijvoorbeeld Tunku Abdul Rahman Marine Park bij Kota Kinabalu of terug naar het vasteland voor Langkawi.

Heb je minder tijd, dan kun je kiezen: óf vooral Sarawak (Kuching, Bako, Semenggoh) óf vooral Sabah (Kota Kinabalu, Kinabalu National Park, Kinabatangan). Probeer niet alles in tien dagen te proppen, dan ben je vooral aan het vliegen en wachten.

Overnachten: van ecolodges tot homestays

Op Borneo slaap je vaak in ecolodges of eenvoudige guesthouses. Aan de Kinabatangan-rivier heb je bijvoorbeeld houten lodges aan het water, waar het leven zich vooral afspeelt op de veranda en in de gemeenschappelijke ruimte. In Kuching en Kota Kinabalu heb je meer keuze: van simpele hostels tot nette middenklassehotels, vaak op loopafstand van de boulevard of night market.

In Sarawak kun je kiezen voor een homestay in een traditioneel langhuis, bijvoorbeeld bij Batang Ai of in de omgeving van Kuching. Dan slaap je basic, vaak op een matras op de vloer of in een eenvoudige kamer, maar je krijgt wel een goed beeld van het dagelijkse leven. Denk aan samen eten, rijst koken op houtvuur en kinderen die nieuwsgierig komen kijken.

Let op met je planning: veel mensen proppen te veel plekken in te weinig dagen. Beter is om per regio minimaal twee nachten te blijven, zodat je niet alleen maar met je tas aan het slepen bent. Borneo is geen bestemming waar je snel van highlight naar highlight hoeft te rennen; het is juist leuk om ergens even te blijven hangen en de omgeving rustig in je op te nemen.

Veiligheid, kosten en vervoer

Maleisisch Borneo voelt over het algemeen veilig en relaxed. In steden als Kuching en Kota Kinabalu kun je ’s avonds prima over straat, zolang je je gezonde verstand gebruikt. In de jungle volg je de aanwijzingen van je gids: niet alleen op pad gaan in onbekend gebied, paden niet verlaten en geen dieren voeren of aanraken.

Qua kosten is Borneo redelijk betaalbaar. Eten in lokale restaurants of foodcourts in Kuching of Kota Kinabalu is goedkoop. Binnenlandse vluchten zijn vaak goed geprijsd, zeker als je iets vooruit boekt via maatschappijen als AirAsia of MAS. Tours met gidsen, zoals naar Danum Valley of meerdaagse pakketten aan de Kinabatangan-rivier, zijn wat duurder, maar daar zit dan meestal ook eten, vervoer en activiteiten bij in. Reken erop dat je voor natuurervaringen wat meer betaalt dan voor een stedentrip, maar je krijgt er veel voor terug.

Vervoer gaat vaak per binnenlandse vlucht, bus en soms per boot. Een voorbeeld: van Kuala Lumpur vlieg je naar Kuching, van Kuching naar Kota Kinabalu, en van daaruit door naar Sandakan voor de Kinabatangan-rivier. Tussen Kota Kinabalu en Kinabalu National Park reis je makkelijk per minibus of privétransfer. Het klinkt misschien als veel, maar in de praktijk valt het mee, omdat de afstanden per vlucht niet enorm zijn.

Handig om in je dagrugzak te hebben op Borneo:

• Lichte regenjas of poncho.
• Dunne lange broek en luchtig shirt met lange mouwen tegen muggen.
• Deet of andere muggenspray, vooral bij rivieren en mangroves.
• Kleine zaklamp of hoofdlamp voor nachtwandelingen en stroomuitval.
• Powerbank, want niet elke lodge heeft 24 uur stroom.

Lees verder

• borneo: jungle, orang-oetans en eilandjes voor de kust

Ben je tevreden over dit artikel?

Je feedback helpt ons onze content te verbeteren.

Ja Nee